Το χωριό που γεννήθηκε από την προσφυγιά και ύφανε την ελπίδα

«Το χωριό δεν υπήρχε. Δημιουργήθηκε το 1924, όταν έφτασαν εδώ οι πρόσφυγες μετά την Μικρασιατική καταστροφή.  Αφού περιπλανήθηκαν στα διαφορά λιμάνια της χώρας, μία ομάδα προσφύγων έφτασε εδώ, στην Ουρανούπολη», μας λέει η κ. Στάθα Αδαμαπούλου,  πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Ουρανούπολης.

 

Την Ουρανούπολη Χαλκιδικής την έχουμε συνδέσει κυρίως με το Άγιο Όρος. Όχι βέβαια τυχαία,  αφού η Ουρανούπολη αποτελεί την Πύλη εισόδου και εξόδου του Αγίου Όρους. Από το λιμάνι της πραγματοποιούνται καθημερινά οι θαλάσσιες συγκοινωνίες για το Άγιον Όρος καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Πέρα όμως από αυτή τη σύνδεση της, η Ουρανούπολη είναι ένα γραφικό παραθαλάσσιο  χωριό,  με ιστορία και παράδοση, την οποία δυστυχώς ελάχιστοι γνωρίζουμε.

 

 

Ο  Πολιτιστικός Σύλλογος Ουρανούπολης προσφέρει ένα σημαντικό έργο τόσο στο χωριό και όσο και  στους επισκέπτες του. Μέσα από δράσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα, προωθεί την τοπική παράδοση και αναδεικνύει την ιστορία ενός εμβληματικού Πύργου, που κράτησε ζωντανή την Ουρανούπολη στα πρώτα δύσκολα χρόνια της δημιουργίας της.

 

«Την εποχή εκείνη η  Ουρανούπολη ήταν ένα μετόχι της μονής Βατοπεδίου. Υπήρχαν ελάχιστα κτίρια. Όπως το σημερινό κτίριο του πολιτιστικού συλλόγου, το κτίριο της κοινότητας, δύο-τρία ακόμη που δε διατηρήθηκαν και ο Βυζαντινός Πύργος. Εκείνη την περίοδο έμειναν πολλές οικογένειες μαζί. Τα πρώτα μεροκάματα ήρθαν από το Άγιο Όρος, όπου εργάζονταν οι άνδρες», αναφέρει η κ. Αδαμαπούλου, εξιστορώντας την πορεία του τόπου της:

«Οι γυναίκες προσπαθούσαν να επιβιώσουν καλλιεργώντας τη γη. Οι δυνατότητες τότε ήταν ελάχιστες. Όμως, το 1928 έρχεται στο χωριό ένα ζεύγος που έμελλε να αλλάξει την καθημερινότητα των γυναικών της Ουρανούπολης:  η  Joice Loch Αυστραλή και ο Sydney Loch, ο οποίος ήταν Σκωτσέζος. Δημοσιογράφοι και οι δύο. Ακολουθώντας το ρεύμα των προσφύγων το ζευγάρι Loch έφτασε στην Ουρανούπολη.  Είδαν τον Βυζαντινό Πύργο, ενθουσιάζονται με την ομορφιά του και ζητούν από την κοινότητα να  εγκατασταθούν σε αυτόν. Με αυτόν τον τρόπο ο Πύργος διατηρήθηκε. Τέτοιοι πύργοι υπάρχουν σε όλη την Χαλκιδική. Δυστυχώς όμως, δεν συντηρήθηκαν ποτέ. Ο συγκεκριμένος κατάφερε να συντηρηθεί γιατί το ζεύγος Λοx διέθετε την εποχή εκείνη υψηλές γνωριμίες».

 

 

 

 

 

Το ζεύγος Loch δεν εγκατασταθηκε απλά στον Βυζαντινό Πύργο ως παρατηρητής της ζωής του χωριού. Πρόσφερε ουσιαστικό έργο στην κοινότητα της Ουρανούπολης και συνέβαλε στην στήριξη των προσφύγων, δίνοντας τους ελπίδα και προοπτική. 

«Η Joice Loch καθώς εκτελούσε και χρέη ιατρού κλήθηκε σε κάποιο προσφυγικό σπίτι για να προσφέρει βοήθεια. Όταν έφτασε εκεί διαπίστωσε ότι ο άνθρωπος για τον οποίο την είχαν καλέσει, δεν έπασχε από κάποια ασθένεια. Λιμοκτονούσε. Πέθαινε από την πείνα. Τότε στράφηκε στη γυναίκα του και τη ρώτησε με τι ασχολούνταν στην πατρίδα τους. Κι αυτή έφερε τα μαξιλάρια της, κι έβγαλε από μέσα μάλλινα και μεταξωτά νήματα. «Εμείς  ήμασταν ταπητουργοί στην πατρίδα», της απάντησε.

 

Τότε της γεννήθηκε η ιδέα, να δημιουργήσει ένα πρωτοποριακό εγχείρημα, μέσω του οποίου θα μπορούσε να προσφέρει εργασία στις γυναίκες του τόπου. Έτσι, ίδρυσε ένα μικρό εργαστήρι στον Πύργο, στον αρσανά του. Κατασκεύασαν αργαλειούς, έφερε μαλλιά και την περίοδο 1930-32, έβαλε τις γυναίκες  στην παραγωγή.

«Περίπου 300 χιλιάδες λίρες συγκεντρώθηκαν στο χωριό. Ένα τεράστιο ποσό για την οικονομία της εποχής. Κι έτσι δημιουργείται ένας ιδιαίτερος τύπος χαλιού. Οι πρόσφυγες γνώριζαν την τεχνική της υφαντικής, όμως η Loch θεώρησε πως σε ένα ελληνικό χωριό δεν θα έπρεπε να παράγονται χαλιά με ανατολίτικα σχέδια».

 

 

 

Η αναζήτηση σχεδίων από τη δημοσιογράφο, δεν άργησε. Το Άγιο Όρος αποτέλεσε για τη Loch σημαντική έμπνευση. Ένα από τα πιο σημαντικότερα μοτίβα που αξιοποιήθηκαν ήταν «Το δέντρο της ζωής»,  από τη Μονή Εσφιγμένου. 

 

«Δεν αρμόζει το ανατολίτικό σχέδιο στην παραγωγή», συνήθιζε να λέει η Loch. «Με τέτοια σχέδια δεν μπορούμε να ανταγωνιστούμε τις μεγάλες βιοτεχνίες των πόλεων». Έτσι, ο Sydney Loch επισκεπτόταν το Άγιο όρος και φωτογράφιζε ότι τραβούσε την προσοχή του.

 

Οι φωτογραφίες του Sydney Loch  αποτέλεσαν τη βάση των Νέων Σχεδίων για τις γυναίκες της Ουρανούπολης, εμπνευσμένα από τη βυζαντινή παράδοση.

 

«Έχουμε σχέδια βυζαντινά στη συλλογή μας. Ανατολίτικη τεχνική με βυζαντινά σχέδια δεν υπάρχει πουθενά στον κόσμο», μας λέει με καμάρι η κ. Στάθα Αδαμαπούλου,  πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Ουρανούπολης, και συνεχίζει:  Κι αν κάπου στον κόσμο βρούμε ένα τέτοιο χαλί, είναι σίγουρα από εδώ. Σε Γκαλερί της Νέας Υόρκης βρήκα  χαλί με σχέδιο της μονής Εσφιγμένου».

 

«Θέλοντας μάλιστα να αυξήσει ακόμη περισσότερο την αξία των χαλιών, η Loch δημιούργησε φυτικές βαφές. Το πρώτο χαλί ήταν ασπρόμαυρο όμως στη συνέχεια άρχισε να βαφεί τα μαλλιά με χρώματα που προέρχονταν από την χλωρίδα της περιοχής.  Πρόσφατα πραγματοποιήσαμε δράση αφιερωμένη στις φυτικές βαφές. Μέσα από παλιές φωτογραφίες ανακαλύψαμε ότι οι μητέρες και οι γιαγιάδες του χωριού, για να βάψουν τις πράσινες αποχρώσεις, μάζευαν λυγαριά από το ίδιο σημείο που τη συλλέγαμε κι εμείς σήμερα».

 

 

 

Βυζαντινά σχέδια παρμένα από το Άγιο Όρος. Βαφές φυτικές, νήμα ολόμαλλο. Μέχρι και μεταξωτά χαλιά κατασκευάστηκαν στην Ουρανούπολη. Τα περισσότερα όμως ήταν μάλλινα. Η τεχνική των γυναικών της Ουρανούπολης συνεχίζει μέχρι σήμερα να είναι πάρα πολύ υψηλή. 

«Η υφάντρα που δουλεύει τάπητες, δουλεύει σε όρθιο αργαλειό με το χέρι. Ο κόπος είναι μεγάλος. Στο κτίριο του Πολιτιστικού Συλλόγου Ουρανούπολης φτιάχνουμε τάπητες- δημιουργούμε και εκπαιδεύουμε τον κόσμο. Αλλά υπάρχουν και γυναίκες που έχουν αργαλειούς στα σπίτια τους και δουλεύουνε».

 

Στο ερώτημα μας αν υπάρχει αγοραστικό ενδιαφέρον η κ. Αδαμαπούλου ανταποκρίνεται θετικά.  «Υπάρχει αγοραστικό κοινό. Συχνά έρχονται στον Πολιτιστικό μας Σύλλογο και μας ζητάνε τάπητα με συγκεκριμένο βυζαντινό σχέδιο. Ο χρόνος που απαιτείται για ένα τέτοιο χαλί – έργο τέχνης είναι από  τέσσερις έως πέντε μήνες».

Μετά το ζεύγος Loch ήρθε στο χωριό η πρόνοια.  Η γυναίκα της Ουρανούπολης  βρήκε καταφύγιο, μεροκάματο και ελπίδα. Η υφαντική και οι ξεχωριστοί τάπητες, έσωσαν την Ουρανούπολη από την πείνα σε μία από τις πιο δύσκολες περιόδους της ελληνικής ιστορίας.

Οι τάπητες της Ουρανούπολης είναι μοναδικοί στον κόσμο. Το κόστος τους μπορεί να φτάσει τις 8 με 10.000ευρώ το τετραγωνικό μέτρο, γεγονός που μαρτυρά την εξαιρετική ποιότητα, την τεχνική και τη μοναδική τους καλλιτεχνική αξία.

 

 

Η κυρία Loch έζησε μέχρι τα τελευταία της στην Ουρανούπολη, πέθανε το 1982. Η συμβολή του ζεύγους στην εξέλιξη του τόπου,  αποδεικνύει πόσο σημαντικές είναι οι μικρές αυτές ανθρώπινες ιστορίες.  

 

 

 

Σήμερα, ο  πολιτιστικός σύλλογος της Ουρανούπολης καταγράφει την ιστορία του τόπου,  και φροντίζει με συνεχείς δράσεις να αναδεικνύει την παράδοση και τις μικρές αθέατες ιστορίες που συνθέτουν την ταυτότητα της Ουρανούπολης.