«Στο Γεροντόσπηλιο δεν μπήκαμε μόνοι»
Στην περιοχή Μελιδόνι Μυλοποτάμου βρίσκεται ο Γεροντόσπηλιος. Η κύρια αίθουσά του είναι από τις μεγαλύτερες της Κρήτης, ενώ οι σταλακτίτες και οι σταλαγμίτες του είναι τεράστιων διαστάσεων. Το σπήλαιο αποτελεί μέχρι και σήμερα έναν γοητευτικό και μυστηριώδη προορισμό. Γι’ αυτό και σπουδαίοι περιηγητές από τον 16ο αιώνα επισκέφθηκαν την περιοχή, με κύριο λόγο την ύπαρξη επιγραφικών μαρτυριών.
Εμείς το επισκεφτήκαμε τη Μεγάλη Δευτέρα. Παρότι ήταν αρχές Απριλίου, υπήρχαν ήδη τουρίστες. Ο χώρος του σπηλαίου ήταν προσεγμένος και νοικοκυρεμένος, κάτι που δείχνει τη φροντίδα των ανθρώπων της τοπικής κοινότητας. Υπάρχουν ενημερωτικές πινακίδες με ιστορικά στοιχεία, που βοηθούν τον επισκέπτη να κατανοήσει τη σημασία του χώρου.
Ο Γεροντόσπηλιος αποτελεί έναν σημαντικό ιστορικό τόπο, ένα μικρό «διαμαντάκι» για την Κρήτη. Η διαχείρισή του γίνεται από την Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας του Υπουργείου Πολιτισμού, σε συνεργασία με την τοπική κοινότητα και τον Δήμο Μυλοποτάμου, καθώς πρόκειται για προστατευόμενο αρχαιολογικό και ιστορικό μνημείο. Για τον επισκέπτη αποτελεί μια ευχάριστη έκπληξη, καθώς είναι ένα σχετικά μικρό σπήλαιο εξαιρετικής ομορφιάς, που εντυπωσιάζει ακόμη και τον πιο απαιτητικό.
Το σπήλαιο χρησιμοποιήθηκε ως περιστασιακή ή και μόνιμη κατοικία από την Νεολιθική εποχή. Εξαιτίας των καλών συνθηκών διαβίωσης {χώρος, επάρκεια οξυγόνου και φωτός}. Οι εστίες, τα μαγειρικά αγγεία και τα εργαλεία που έχουν βρεθεί μαρτυρούν ανθρώπινη παρουσία και δραστηριότητα, ενώ τα ευρήματα εκτείνονται έως και τα Ρωμαϊκά χρόνια. Το σπήλαιο είχε συνδεθεί με τον μυθικό σιδερένιο γίγαντα της Κρήτης Τάλω, καθώς και με τον θεό Ερμή.
Ωστόσο, ο Γεροντόσπηλιος είναι πάνω απ’ όλα ένας τόπος θυσίας. Αφού κατά την Οθωμανική περίοδο βρήκαν φρικτό θάνατο εκατοντάδες γυναικόπαιδα που είχαν καταφύγει σε αυτόν την περίοδο των επαναστάσεων των Κρητικών κατά των Οθωμανών.
Αρχές του 1824, 370 γυναικόπαιδα και 20-30 μαχητές κατέφυγαν στο σπήλαιο για να σωθούν, και όταν εντοπίστηκαν από τους Οθωμανούς, προέβαλαν σθεναρή αντίσταση. Ο επικεφαλής τότε του στρατού Χουσείν Μπέης, μη κατορθώνοντας να καταστείλει την αντίσταση τους, διέταξε να κλείσουν το σπήλαιο με βράχια και στη συνέχεια να βάλλουν φωτιά. Έτσι προκάλεσε μαρτυρικό θάνατο δι’ ασφυξίας.
Το 1999, οι ανασκαφές στην είσοδο αποκάλυψαν υπολείμματα της τρομερής σκηνής του αποκλεισμού που περιέγραψε γλαφυρά ο Περιηγητής Robert Pashley το 1832:
“Οι στρατιώτες έφραξαν το μόνο άνοιγμα που έδινε φως και αέρα. Η προσπάθεια των Τούρκων να κλείσουν το άνοιγμα επαναλήφθηκε. Στο τέλος είδαν ότι οι χριστιανοί ζούσαν και ανέπνεαν ακόμα. Μάζεψαν λοιπόν ξύλα, λάδι, άχυρο, οινόπνευμα, θειάφι, πυρήνα και ότι άλλο καύσιμο βρήκαν και έβαλαν φωτιά στην είσοδο. Ο καπνός πέρασε από την πρώτη αίθουσα στη δεύτερη. Οι άτυχοι χριστιανοί χάθηκαν λίγα λεπτά μετά”. Robert Pashley. Ταξίδια στην Κρήτη, 1837. Περιηγητής. Μετάφραση επιμέλεια Δάφνη Γόντικα.
Σήμερα, ένα μεγάλο μνημείο που υπάρχει στο κέντρο της μεγάλης αίθουσας του σπηλαίου θυμίζει εκείνη την τραγική περίοδο και τις 400 περίπου ψυχές που χάθηκαν τότε.
“Μπήκαμε για να δούμε ένα μικρό σπήλαιο … και βγήκαμε κουβαλώντας ιστορία”.
- Ευρύτερη περιοχή. Το σπήλαιο έχει υπέροχη θέα προς την Ίδη και τα 44 χωριά του Μυλοποτάμου. Ενώ βρίσκεται κοντά σε σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους.
- Ωράριο: Συνήθως είναι ανοιχτό κατά την τουριστική περίοδο (Απρίλιο – Οκτώβριο), καθημερινά από το πρωί έως το απόγευμα.
- Εισιτήριο εισόδου: 5 ευρώ, Μειωμένο Εισιτήριο για φοιτητές και γκρουπ.
