Οι Ευεργέτες που Ανέδειξαν την Εκπαίδευση στη Ζίτσα Ιωαννίνων
Οι ευεργέτες διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο σε ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο, ιδιαίτερα στην επαρχία, όπου οι πόροι για έργα ήταν ανέκαθεν περιορισμένοι.
Το 1872 ο ευεργέτης Δημήτριος Φιλίτης μετέτρεψε το σπίτι του στη Ζίτσα σε Παρθεναγωγείο. Εκεί τα κορίτσια διδάσκονταν, πέρα από τα στοιχειώδη γράμματα (τετρατάξιο Δημοτικό), και υφαντική. Το Παρθεναγωγείο είχε τρεις δασκάλες: δύο για τα γράμματα και μία για την υφαντική. Ο Φιλίτης ανέθεσε με τη διαθήκη του την επίβλεψη της σωστής λειτουργίας του σχολείου στον Σύλλογο προς Διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων της Αθήνας, ο οποίος διαχειριζόταν το κληροδότημα και διόριζε το διδακτικό προσωπικό.
Το Παρθεναγωγείο λειτούργησε στο σπίτι του Φιλίτη έως το 1905. Ωστόσο, λόγω αδιαφορίας των επιτρόπων, το κτίριο ερειπώθηκε. Από τότε και μέχρι το 1923 στεγάστηκε με ενοίκιο σε διάφορα σπίτια της Ζίτσας, οπότε και καταργήθηκε, καθώς το Δημοτικό Σχολείο έγινε ξανά μικτό.
Το 1884 ο Αναστάσιος Φιλίτης, με τη δική του διαθήκη, όρισε να δοθούν 85.000 φράγκα στον ίδιο Σύλλογο στην Αθήνα, ώστε να χορηγούνται υποτροφίες σε φτωχά και επιμελή παιδιά από τη Ζίτσα. Παράλληλα, όρισε ότι η κοινότητα είχε το δικαίωμα να επιβλέπει αν τηρούνται οι όροι της διαθήκης. Επίσης, άφησε 600 καισαροβασιλικά φλουριά για την αγορά ακινήτου στα Ιωάννινα, του οποίου το εισόδημα θα χρηματοδοτούσε τα σχολεία της Ζίτσας. Ωστόσο, το ακίνητο δεν αγοράστηκε, καθώς οι εκτελεστές θεώρησαν προτιμότερο να καταθέσουν το ποσό στην τράπεζα.
Από τους πόρους των κληροδοτημάτων των ευεργετών πληρώνονταν οι μισθοί των δασκάλων, ενώ οι μαθητές – ντόπιοι και ξένοι – λάμβαναν δωρεάν σχολικά βιβλία και γραφική ύλη.
Το 1938, με δαπάνες από τα κληροδοτήματα των Δημητρίου και Αναστασίου Φιλίτη, άρχισε η ανέγερση του νέου κτιρίου του Δημοτικού Σχολείου, κοντά στην εκκλησία των Ταξιαρχών. Το έργο δεν ολοκληρώθηκε τότε εξαιτίας του επερχόμενου πολέμου. Μετά τον πόλεμο, καθώς τα κληροδοτήματα είχαν σχεδόν εκμηδενιστεί, την αποπεράτωση ανέλαβε το κράτος.
Στο πέτρινο αυτό κτίριο στεγάζονται σήμερα τόσο το Δημοτικό όσο και το Νηπιαγωγείο Ζίτσας. Εκεί διδάσκει εδώ και 17 χρόνια ο εκπαιδευτικός και διευθυντής Θεμιστοκλής Γκαντάς από την Κέρκυρα. Όταν πρωτοήρθε, το σχολείο είχε 53 μαθητές. Σήμερα φοιτούν μόλις 17 παιδιά, από τα οποία τα τρία προέρχονται από κοντινά χωριά. Η πρόσβαση στο χωριό είναι εύκολη, ενώ η περιοχή δεν καλύπτεται ποτέ από ομίχλη.
Η καθημερινότητα των μικρών μαθητών είναι αυτή που θα έπρεπε να έχουν όλα τα παιδιά: γεμάτη ελευθερία, παιχνίδι και, κυρίως, χαμόγελα. Όπως δήλωσε ο κ. Θεμιστοκλής στο Ραδιόφωνο «Λυχνάρι» Ρόδου, «Δεν υπάρχουν διακρίσεις. Δεν υπάρχουν διαφορές – ρατσισμός. Ο μόνος λόγος που κάποια παιδιά πηγαίνουν σε άλλα χωριά είναι η έλλειψη δραστηριοτήτων».
Η Ζίτσα, χάρη στα εκπαιδευτήρια και τις υποτροφίες των ευεργετών της, ανέδειξε πλήθος γραμματισμένων και επιστημόνων, αποκτώντας φήμη ως το πιο μορφωμένο και ανεπτυγμένο χωριό της Ηπείρου.
Σήμερα, ο Πρόεδρος της Κοινότητας Ζίτσας, σε συνεργασία με τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό «Η Νέα Ζωή στο Χωριό» με πρόεδρο τη Γιώτα Διαμαντή, εργάζονται για να αναζωογονήσουν το χωριό προσελκύοντας νέες οικογένειες που επιθυμούν να ζήσουν στην επαρχία. Σκοπός της οργάνωσης είναι η στήριξη κοινωνικά ευάλωτων οικογενειών και παιδιών που μετοικούν στο χωριό, μέσα από προγράμματα βοήθειας, ενημερωτικές εκστρατείες και άλλες δράσεις, με στόχο τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και την ενίσχυση της τοπικής κοινότητας.
Πηγή ιστορικών στοιχείων εκπαίδευσης : Δήμος Ζίτσας
